 |
|
Search |
|
|
|
News |
|
|
|
Project |
|
|
|
|
|
Join us |
|
|
|
Authors |
|
|
|
Textbooks |
|
|
|
|
|
Tools |
|
|
|
Doctorates |
|
|
|
Lit. books |
|
|
|
|
|
Magisterium |
|
|
|
Chants |
|
|
|
Journals |
|
|
|
|
|
|
|
Magisterium |
|
Details
|
Language: Polish  |
|
Type: Magisterial document
|
|
|
| Cathegory: eucharist - theology |
| Author: Kiernikowski Zbigniew (Mons.) |
| Title: Słowo pasterskie Biskupa Siedleckiego Zbigniewa Kiernikowskiego do Kapłanów o niektórych aspektach sprawowania liturgii |
| Date of proclamation: 2002.11.30 |
Location:
http://diecezja.radiopodlasie.pl |
Contents:
Doniosłość i waga liturgii
l. Liturgia jest jednym z podstawowych zadań Kościoła. Kościół najpełniej się urzeczywistnia w liturgii. Wszystkie pozostałe dziedziny życia Kościoła, zwłaszcza ewangelizacja i działalność apostolska, mają swoje źródło w liturgii i do liturgii, jako swego szczytu, zmierzają. Podstawowym celem soborowej odnowy liturgicznej było i jest doprowadzić wiernych do zrozumienia liturgii oraz czynnego w niej uczestnictwa. Zrozumienie liturgii wyraża się w świadomości, że liturgia sprawowana przez ludzi jest dziełem Boga wobec ludzi. Czynności liturgiczne są miejscem i sposobem zbawczej obecności Chrystusa zbawiającego człowieka dziś. Dlatego też wszystko to, co jest związane z liturgią winno być stale pogłębiane, by prowadzić do jak najbardziej świadomego jej przeżywania.
2. Świadomość pasterskiej odpowiedzialności upoważnia mnie do podejmowania kroków zmierzających do tego, by dziedzina liturgii była właściwie dowartościowana w codziennym a zwłaszcza świątecznym życiu każdej wspólnoty i poszczególnych wiernych. Musi się to stale dokonywać na płaszczyźnie znajomości przepisów a przede wszystkim ducha liturgii i tym samym odzwierciedlać się w kształtowaniu świadomości liturgicznej oraz prowadzić do stosownej praktyki. Moje pierwsze pasterskie doświadczenia z terenu naszej diecezji przekonują mnie do szczególnego zatroszczenia się o to, by przede wszystkim sami Duszpasterze odnowili w sobie świadomość wagi liturgii, jak też odnowili w sobie gotowość i zaangażowanie w traktowaniu liturgii jako bardzo istotnego elementu swej posługi duszpasterskiej. Wy, Drodzy Bracia Kapłani, w poczuciu odpowiedzialności za powierzone Wam wspólnoty, winniście dokładać starań, by za pomocą dostępnych środków duszpasterskich, zwłaszcza katechezy liturgicznej, wychowywać wiernych do świadomego i czynnego uczestnictwa w liturgii. W tym pragnę Was wspomagać. Idzie przecież o to, aby sami Księży i wszystkie Osoby zaangażowane w sprawowanie liturgii, celebrowali ją poprawnie i przeżywali owocnie. Liturgia jest najbardziej stosownym miejscem i czasem formowania ducha i postaw chrześcijańskich.
Niektóre kwestie związane ze sprawowaniem Eucharystii
Pragnę przypomnieć niektóre podstawowe zasady dotyczące liturgii, zwłaszcza celebrowania Eucharystii. Oto one:
a). Liturgia jest kontynuacją zbawczego dzieła Chrystusa. To każe nam bardzo poważnie traktować wszystkie czynności liturgiczne, zwłaszcza sprawowanie Eucharystii. W nich spotyka się zbawcze działanie Pana Boga z kultycznym działaniem człowieka. Dokonuje się to za pośrednictwem słowa Bożego oraz określonych przez Chrystusa i Jego Kościół znaków, zatem słów, gestów i postaw. Z tego względu potrzebna jest ich poprawność, czytelność i moc przemawiania. To nakłada obowiązek ustawicznej troski, aby nie ulec rutynie. Niebezpieczeństwo to stale grozi, a zwłaszcza wtedy, gdy liturgię traktuje się jako odprawianie rytów i znaków, zapominając że jej treścią jest Misterium zbawienia. Krótko mówiąc, niejednokrotnie w duszpasterstwie "logika odprawiania" rytu bierze górę nad logiką celebracji Misterium za pośrednictwem znaków.
b). W liturgii każdy uczestnik spełnia swoją funkcję liturgiczną. Nie wystarczy już sam prezbiter do sprawowania liturgii, ponieważ jej podmiotem celebrującym jest zgromadzenie liturgiczne, zatem zgromadzony Kościół. Widzę paląca potrzebę ożywienie tej świadomości u kapłanów. Wy, Bracia, musicie wprowadzać ludzi świeckich w te funkcje liturgiczne, które do nich należą (np. ministranci, lektorzy, psałterzyści, akolici, zbierający ofiary na tacę). Nieuzasadnione zastępowanie wiernych świeckich przez kapłana powoduje zatarcie wewnętrznej logiki liturgii jako celebracji Tajemnicy zbawienia, i w konsekwencji, struktura celebracji traci na czytelność, jako akcja Kościoła. Potrzebna jest więc świadomość tego, co należy do przewodniczącego zgromadzenia liturgicznego, a co do spełniających prawdziwe funkcje liturgiczne, a nie tylko pomocnicze. Trzeba troszczyć się o to, by były osoby przygotowane do spełniania tych czynności. Nie jest to opcja ani kwestia dobrowolności czy życzliwości kapłana łaskawie udzielającego wiernym takiej możliwości, lecz wierni mają do tego prawo, a kapłani obowiązek troski o to, by tak było.
c). Należy zadbać, aby miejsce przewodniczenia kapłana celebransa uwydatniało jego funkcję przewodniczącego zgromadzenia i kierującego modlitwą. Dlatego najodpowiedniejsze dla niego miejsce będzie u szczytu prezbiterium, zwrócone w stronę ludu, chyba że byłoby to niemożliwe ze względu na strukturę świątyni i usytuowanie tabernakulum.
d). Konieczne jest dowartościowanie liturgii słowa. Ona przecież służy nawróceniu, a pogłębiając wiarę usposabia wiernych do właściwego przeżywania Tajemnicy Eucharystii. Trzeba więc zwrócić uwagę na sposób wykonywania czytań oraz na stosowne miejsce. W związku z tym jest obowiązkiem duszpasterskim zadbanie o to, by były przygotowane (odrębne od ołtarza i miejsca przewodniczenia) ambonka do czytań oraz ewentualne miejsce dla komentatora. Obrzędy wstępne i liturgia słowa nie powinny odbywać się od ołtarza. Trzeba zatroszczyć się o odpowiednie przygotowanie ambonki, aby lekcjonarz, czy ewangeliarz mogły być dobrze i wygodnie położone, i aby można było się nimi dogodnie posługiwać podczas homilii. Należy zwrócić uwagę na umocowanie mikrofonu. Jest to narzędzie pracy i musi być operatywne i wygodne do używania. Z nagłośnieniem kościoła wiąże się sprawa jakości mikrofonów. Powinny być takie i tak ustawione (tzn. taka ich charakterystyka techniczna), aby nie było konieczne trzymać ich blisko ust mówiącego, lecz by mówiący mógł zachować swobodny dystans (ok. 30 cm.). Nie powinien to być mikrofon typu estradowego. Czytanie słowa Bożego ma dokonywać się na zasadzie proklamacji orędzia zbawienia, a nie przeczytania tekstu dla jego odczytania. Czytanie jest dla Zgromadzenia, aby ono słyszało Słowo i mogło je przyjmować. Każe rozproszenie pozbawia wiernych możliwości właściwego słuchania i wyrządza krzywdę Zgromadzeniu. Trzeba więc dołożyć starań, aby lektor nie szedł do ambony podczas trwania kolekty, a tym bardziej, by nie zaczynał czytać, zanim wierni nie usiądą i nie nastąpi spokój. Trzeba wyczekać, by nastąpiła u zgromadzonych gotowość słuchania. Wierni powinni mieć możliwość usłyszenia i wysłuchania słowa Bożego. W czasie czytań nie powinno się dziać nic innego. Także kapłani nie powinni w tym czasie przepychać się do konfesjonału, czy też przechodzić przez prezbiterium. Trzeba to uczynić znacznie wcześniej, albo poczekać do śpiewu psalmu responsoryjnego.
e). Wezwania Modlitwy Wiernych winny być uczynione od ambonki, albo - gdy to możliwe - z innego miejsca (pulpitu). Gdy w liturgii uczestniczą wierni, wezwań modlitwy wiernych nie powinien wykonywać główny celebrans, ani kapłan koncelebrujący. Jeśli wezwania zostają ułożone specjalnie do danej celebracji, zwrócić uwagę na wskazania, jakie w tej materii daje OWMR za Kościół, za sprawujących władzę, za będących w potrzebie, za wspólnotę. Wezwania nie powinny zawierać treści katechetycznych i pouczających, lecz winny być prośbami lub dziękczynieniem (uwielbieniem). Nie powinno ich być więcej niż sześć. Może wypowiedzieć je jedna osoba lub więcej osób. Gdy wykonuje więcej osób zwrócić uwagę, by to było zrobione godnie i poważnie sposób podchodzenia. Nie powinni tego robić mali ministranci czy dzieci chyba że jest ku temu specjalna okazja.
f). Materialnym znakiem i ośrodkiem liturgii eucharystycznej jest ołtarz. Przed jej rozpoczęciem ołtarz powinien być wolny od wszelkich przedmiotów (ewentualnie krzyż i świece, jeśli nie zostają przyniesione w odpowiednim czasie - krzyż procesyjny). Przygotowanie ołtarza następuje dopiero w czasie przygotowania darów. Nie można więc, co niestety jest dość powszechną praktyką, jak to zauważyłem, przynoszenie na ołtarz kielicha i mszału już podczas modlitwy powszechnej. Podobnie też niestety często jest z ustawianiem procesji z darami.
g). Proszę zwracać uwagę, by przygotowania darów nie nazywać ofiarowaniem. Jest to przyniesienia elementów materialnych, które staną się Ciałem i Krwią Chrystusa. Niech temu obrzędowi towarzyszy śpiew ludu, wyrażający wdzięczność Bogu za rzeczy stworzone, albo zachęcający do praktykowania miłości bliźniego oraz gromadzenia ludu wokół ołtarza. Ten śpiew może być wykonywany na przemian z chórem lub kantorem, albo też przez sam chór Może też być wykonana odpowiednia muzyka organowa. (OWMR 50). Na ołtarzu należy umieścić tylko to, co bezpośrednio służy do sprawowania Eucharystii. Inne dary, jeśli zostają przynoszone, należy złożyć w odpowiednim miejscu, ale poza ołtarzem. Kwiaty ustawiać w pobliżu ołtarza. Na ołtarzu może być mały bukiecik. Drodzy Bracia, troszczcie się o odpowiedni stan naczyń i czystość bielizny i szat liturgicznych.
h). Należy zwrócić uwagę na dialog wstępny do prefacji, który często nie jest śpiewany poprawnie. Co pewien czas przećwiczyć go dla przypomnienia. Zwróćcie też uwagę na to, by nie wypowiadać epiklezy, kiedy lud klęka. Tam, gdzie lud nie klęka bezpośrednio po zakończeniu aklamacji "Święty", poczekać z rozpoczęciem epiklezy, aż uklęknie (może być znak dzwonka). Natomiast aklamacja po przeistoczeniu powinna być wykonywana na stojąco. Trzeba poczekać aż ludzie wstaną. Doksologia powinna być raczej śpiewana - zwłaszcza w uroczystości i dni świąteczne. Podobnie jest z aklamacją "Amen". Podczas jej śpiewania należy trzymać Postacie eucharystyczne, uniesione w uroczystym geście. Złożyć je na korporale dopiero po zakończeniu śpiewu "Amen". Przy śpiewie Ojcze nasz należy się zatroszczyć o właściwą rytmikę. Zauważyłem bowiem, że druga część tej modlitwy bywa śpiewana wolniej. Nadto nie ma uzasadnienia przerwa przed słowami: "naszym winowajcom", co niestety jest powszechnym zwyczajem.
i). Znak pokoju. Po wezwaniu kapłana / diakona "Przekażcie sobie znak pokoju" następuje materialny fizyczny znak stosowny do relacji, jakie nas łączą, w jakich jesteśmy w stosunku do osób, które są obok. Nie ma wówczas głośnej wspólnej aklamacji "Pokój nam wszystkim", jak to jest bardzo często praktykowane. Dla przekazania znaku pokoju zostawić chwilę czasu, aby wierni, po wezwaniu "Przekażcie sobie znak pokoju" (które - nota bene - może być wypowiedziane zależnie od okoliczności - "pro opportunitate"), mogli ten znak uczynnić w najbliższym gronie. Nowe OWMR 154 stanowi tak: Kapłan może przekazać znak pokoju usługującym, zawsze jednak pozostając w prezbiterium, aby nie zakłócać celebracji. Niech uczyni podobnie, jeśli ze słusznej przyczyny pragnie przekazać znak pokoju niektórym wiernym. Wszyscy zaś zgodnie z postanowieniem Konferencji Episkopatu wyrażają sobie wzajemnie pokój i komunię miłości. Kiedy przekazuje się znak pokoju, można powiedzieć: Pokój Pański niech zawsze będzie z tobą lub Pokój z tobą. Na te słowa odpowiada się: Amen. Proszę bardzo, aby to, co dotyczy przekazania znaku pokoju wytłumaczyć wiernym przed rozpoczęciem Eucharystii. Tak długo (tylekroć) tłumaczyć, aż zostanie wyrugowany niepoprawny zwyczaj.
j). Łamanie Chleba rozpoczynać po zakończeniu obrzędu pokoju. Stosownie do okoliczności jaki Chleb (hostia czy inna forma) jest przygotowany i stosownie do liczby celebransów łamanie chleba powinno być tak zrobione, aby był czytelny znak wskazujący, że wielu spożywa z jednego Chleba. Nie należy jednak tej czynności bez potrzeby przedłużać. Naturalnie potrzebna jest katecheza mistagogiczna na ten temat. Obrzęd ten jest zastrzeżony dla kapłana lub diakona. Czynności łamania chleba towarzyszy śpiew "Baranku Boży", który tak długo trwa, jak długo trwa łamanie postaci chleba. Przy koncelebrze śpiew może objąć jeszcze podanie Ciała Pańskiego koncelebrantom. Lud klęka po zakończeniu tego śpiewu.
k). Należy brać pod uwagę udzielanie Komunii świętej pod obiema postaciami, gdzie i kiedy jest to możliwe. Zależy mi na tym, aby tam, gdzie jest to możliwe, była udzielana, zgodnie z ustanowionymi zasadami, Komunia św. przez podanie Kielicha z Krwią Pańską. Naturalnie taki sposób komunikowania musi być poprzedzony odpowiednią katechezą, i to nie tylko jednorazową. Wskazać na pełniejszy znak Uczty ofiarnej. Można iść do Kielicha lub nie, tu wchodzi także aspekt higieniczny (świadomość własnej choroby). Trzeba wiernych do tego przygotować i im to tłumaczyć.
Należy zadbać, aby rozdzielać Chleb eucharystyczny, konsekrowany w danej Eucharystii. Podczas udzielania Komunii św. najpierw ukazać Postaci i wyraźne wypowiedzieć słowa: Ciało Chrystusa, Krew Chrystusa. Przypominać ludziom o znaczeniu odpowiedzi: Amen w kontekście Eucharystii. Wyraża ono wiarę w rzeczywistą obe
l). Odnośnie do sposobu przyjmowania Komunii św. należy uwzględnić postanowienia II Polskiego Synodu Plenarnego nr 92. Synod Plenarny potwierdza i wyraża szacunek dla zwyczaju przyjmowania Komunii św. "do ust" w postawie zarówno klęczącej, jak i stojącej, nie wykluczając jednak innych form przyjmowania Komunii św., z zachowaniem najwyższej czci dla Eucharystii. Próbować organizować procesyjne podchodzenie do Komunii św. oraz wracanie na swoje miejsca. Nie może być przepychania, czy dopychania się do Komunii św. Nie powinno powstawać wrażenie zdobywania Pana Jezusa.
Chórzyści powinni przyjmować Komunię św. podczas Mszy św., a nie po jej zakończeniu. Dlatego chór powinien wcześniej zakończyć śpiew. Nowe OWMR 86 zawiera bardzo wyraźne pouczenie w tej sprawie: "Trzeba zadbać o to, aby i śpiewacy mogli dogodnie przystąpić do Komunii św".
m). Puryfikowanie naczyń można co prawda uczynić na ołtarzu, ale lepiej, zwłaszcza gdy jest ich więcej, poza ołtarzem. Ołtarz winien zostać uprzątnięty. Najlepiej także mszał powinien być zabrany z ołtarza. Wtedy Modlitwę po Komunii św. odmawia się przy miejscu przewodniczenia. Naturalnie Modlitwa ta może być odmówiona także przy ołtarzu (OWMR 122).
Drodzy moi Kapłani, przypomniane tutaj niektóre treści dotyczące sprawowania liturgii traktuję jako moja pomoc dla Was, abyście ożywili świadomość liturgiczną. Wykorzystajcie w przygotowywaniu do czynnego uczestnictwa w liturgii Waszych wiernych wszelką inwencje i możliwości kreatywne. W tej dziedzinie jest wielkie pole do działania. Podejmujcie często, choćby krótkie, wygłaszane przed Mszą św. katechezy liturgiczne. Spróbujcie też zrewidować Wasz sposób celebrowania Wielkiej Tajemnicy Wiary. Ona została nam dana do sprawowania, a nie do samowolnego kształtowania. Niech te wskazania znajdą miejsce w Waszym duszpasterskim sercu.
Siedlce, 30 listopada 2002 r. |
Introduced: jeremiasz (2012-08-29) |
|
|
|
|
|
|
|
|
